Ngano Kaha?

Ngano kaha?

Taod taod na nga ako gapangutana … Ngano kaha nga dili man patas ang kinabuhi?

Ngano man nga duna may sapian og dunay pobre?

Ngano man nga ang kalagmitan mosapian, kadto na mang sapian daan?

Og ang mga pobre mas dako ang kahigayunan nga magpabilin sa kapobrehon. Hinuon dili tanan, apan daghan ang galisod pag hawa sa maong kahimtang.

Daghan na ang nagsulti, labi na ang mga katiguwangan, nga ang pinaka sayon nga tubag sa maong pangutana mao nga ang Ginoo nag hatag niini nga mga panghitabo aron ang tawo masulayan sa iyang pagtuo.

Ako nagtuo man sa Ginoo. Pero sa akong pagpamalandong ani nga mga butang, akong nahuna hunaan nga dili lang tingali kana ang tubag. Duna pa tingali lain …

Obserbahi gani … tan awa ang palibot.

Kinsa man ang arang arang og panginabuhi sa atong mga kaila og silingan? Kinsa man ang dunay dagko nga mga balay? Kinsa man ang nagpanag-iya sa mga dagko og bag-o nga sakyanan? Kadaghanan kanila mga sapian nga negosyante, Filipino o langyaw. Ang uban pod mga propesyunal – mga doctor, mga engineer. Apil pod ang mga pamilya sa mga OFW’s, o kadtong pamilya nga dunay mga myembro  nga karon residente na sa laing mga nasod.

Og kinsa man ang nag puyo sa kalisod? Sobra kadaghan – makita sila bisan asa.

Sa akong obserbasyon, og mahimo nga ako sayop, mao kini ang lain lain nga rason nga akong nakit-an kung ngano dunay sapian og dunay pobre:

Una, kadaghanan (dili tanan) sa mga sapian kadto mga anak sa mga sapian nga ginikanan.

Kadaghanan kanila nisunod sa katigayunan – kalagmitan negosyo – sa ilang mga ginikanan.

Dunay mga anak nga napalambo og samot ang negosyo nga hinatag sa ilang mga ginikanan.

Ang uban, naghimo og ilang kaugalingon nga negosyo nga ni asenso pod.

Tinuod, duna poy uban kanila nga wala mi asenso pinaagi sa negosyo. Ang uban kanila nag eskwela og niasenso pinaagi sa ilang propesyon.

Kadtong pipila kanila nga wala mo ansenso, wala man pod ma pobre. Tungod tingali kay sapian na sila daan, ang ilang kinabuhi ma arang arang pa gihapon kung ikumpara sa uban, bisan pa kung sila galisod. Duna pod silay mga parente ng motabang kanila.

Ang pangutana? Ngano man kaha nga daghan kanila nilambo man?

Daghan ang posibleng rason. Ang pinaka klaro nga mga rason nga akong nakita mao kini:

Una: sila gipa eskwela sa ilang mga ginikanan sa maayo nga mga eskwelahan.

Sigurado ko nga dunay daghan mo ingon nga ang pag eskwela sa maayo nga mga eskwelahan dili mo garantiya nga molambo ang isa ka estudyante. Tinuod. Apan isip isa ka magtutudlo, ako makapamatuod nga ang maayo nga eskwelahan – maayo nga mga magtutudlo, maayo nga mga pacilidad, maayo nga curriculum – dako og ikatabang sa pag lambo sa usa ka estyante.

Ikaduha: Daghan ani nga mga kabataan nidagko nga nakakita sa kakugi sa ilang mga ginikanan. Dili ba tinuod nga ang mga negosyante, kadaghanan kanila nagsugod sa ubos, sa wala, o sa gamay ra? Akong hisutan ang daghan sa akong nailhan nga sapian diri sa siyudad kung asa ko nagpuyo.

Daghan sa ila nagsugod sa gamay nga tindahan sa merkado. Sa una, sa ilang pagsugod, sila mismo ang mag abri sa buntag, magbantay sa tibuok adlaw, og manira sa gabii – tibuok tuig. Dunay panultihon, pakatawa, pero duda ko tinuod – nga sila nga mga negosyante nagmantinir lang sa lugaw og ginamos – sila og ang ilang mga trabahante.

Sila nag antos, nag kugi … dayon ang ilang mga anak ilang gitudluan nga motabang pod sa negosyo. Ang mga bata motabang pinaagi sa pagbantay pod sa tindahan kung walay klase – kalagmitan sabado og domingo. Apan gisiguro ani nga mga ginikanan ang kaugmaon sa ilang mga anak pinaagi sa pagpaeskwela kanila sa maayo nga mga eskwelahan.

Niabot ang panahon nga natiguwang na ang mga ginikanan. Panahon na sa mga anak ang pagpadayon sa negosyo. Tungod kay naka eskwela sa mga maayo nga mga tunghaan, ang mga daan nga negosyo gihimuan og daghan mga kabag-uhan. Kung sa una sa merkado lang ang ilang negosyo, karon makita na sila bisan asa – sa dagko nga mga tindahan sama sa Malls. Kung sa una ang tag iya mao gyo’y mag bantay tibuok adlaw sa negosyo, pina agi sa natun-an sa mga anak sa eskwelahan, sa kumersyo pananglitan, or sa MBA, naghimo sila og bag-o og mas maayo nga sistema sa pagpadagan sa negosyo.

Ika tulo. Ang mga propesyunal og ang ilang mga anak nga mga propesyunal pod.

Daghan pod sa mga niasenso karon kadto pong mga anak sa mga propesyunal nga nanga propesyunal pod. Doctor nga ang amahan doctor pod. Engineer nga ang ginikanan engineer, og daghan pa.

Ngano kaha?

Ako nagtuo nga tungod kini sa nidako ang mga bata nga naka kita og gikinabuhi ang pagpaningkamot nga mamaayo. Sigurado man ko nga kini nga mga ginikanan disiplinado sa daghan mga butang. Sila ga basa og libro, gagahin og oras sa pagpaminaw o pagbasa sa balita. Kani nga mga buluhaton gatabang pagtudlo sa mga bata nga manigkamot pod.

At this point I have to apologize. I see the need to shift from the vernacular to English so I can express what I really mean.

Most of these children grew up in an environment, a culture of excellence, learning, diligence, hardowrk, commitment,industry, persistence, perseverance, etc.

I may be wrong, and it is not correct to generalize, but most likely, in homes where the parents are well educated, children are encouraged to read books; children are trained to have regular study time; They are given learning materials; they attend dance lessons, piano lessons, sports activities, and many more.

All these things help in the development of the child – both intellectually and emotionally.

Unsa man pod ang mga galisod nga myembro sa atong katilingban?

Ang panultihun naga ingon nga “ang mga pobre nisamot ka pobre” …

Kano kaha?

Tungod ba kay pobre ilang ginikanan?

Tungod ba kay ang uban kanila wala mag eskwela o makahuman og eskwela?

Tungod ba kaha kay wala silay trabaho? O duna tuoy trabaho apan gamay kaayo ang sweldo og lugos gani maigo sa ilang pang adlaw adlaw nga panginahanglan?

Possible pod kaha nga tungod kay dili sila paka sulod og maayo nga trabaho?

Ang atong gobyerno nag ingon nga ang gasaka nga insendente sa kapobrehon sa kadaghanan tungod usab sa iresponsable nga pag panganak.

Kaha?

Unsa man gyod kaha ang hinungdan?

Duna ba kahay kalabutan ang kinaiya?

Is there an attitude that is conducive to progress?

Yes there is! The answer is having the correct attitude.

Optimism is a correct/positive attitude that can greatly help. It means the ability to see beyond temporary setbacks in life. The ability to recognizing potential in ones self. The faith to have hope for better things. The ability to see the good in everything.

But how does one get such an attitude? Is it innate? Is it hereditary – meaning, can it be passed from parents to children? Can it be learned?

Unsaon tuod?

One may be born with poor parents. One may be unable to enjoy good schools. But that one person can be someone who’s an optimist.

So it’s not only about those things – what one lacked or did not enjoy. Because these same things can actually inspire and motivate someone to work harder and achieve more to become better.

So unsa man gyod diay?

Sa tinuod lang? Dili ko sigurado.

Tingali naa sa gyod na sa matag individual.

Kini tungod kay ang panahon sa pagpamalandong sa kinabuhi moabot sa kada tao sa lain lain nga panahon. Swerte kadtong sa bata pa nakapamalandong na, og duna nay gibuhat aron mo asenso.

Sa laing bahin makaluluoy kadtong nahigmata sa kahimtang nga medyo ulahi na ang tanan kay hamtong na ang pangidaron.

Hinuon, wala may ulahi sa pag bag-o o pagsugod sa pagbuhat sa maayo. Hangtod ang tao duna pay gininhawa, duna pay higayon molambo.

Duha ang bug-at kaayo nga pangutana: (1) kanus-a mahigmata sa kamatuoran and usa ka indibidwal, og (2) kanus-a niya sugdan ang pag bag-o og pag lihok aron mo asenso.

Ang pagpamalandong raba para kanako maga depende na usab sa “maturity” sa usa ka tawo.

Ang “immature” nga tawo wala may pagpakabana sa gakahitabo sa iyang palibot. Ang iyang mga responsibilidad iyang gaipasa sa uban – sa ginikanan, sa asawa o bana, sa mga anak, sa mga igsoon, sa mga higala, sa komunidad, sa gobyerno, og sa Ginoo.

Human sa pagkahigmata, unsa may sunod? Dili raba dinha gakahuman ang problema.

Duna poy mga tao nga tungod sa kaguol, dili na makalihok. Mahadlok na. Mawad-an og pag laom. Naa ang kagustuhan mag bag-o pero dili kahibalo o sigurado unsa ang buhaton o asa mag sugod.

Unsa may angay buhaton kanila? Unsa kaha nga tabang ang ihatag kanila?

Kini raba nga responsibilidad, indibidwal nga buluhaton. Dili kini mahimo nga isugo sa ginikanan sa anak … sa igsoon ngadto sa igsoon … sa bana ngadto sa asawa or vice versa.

Kung ikaw sama kanako, kini nga mga pangutana nga dugay na nga anaa sa akong huna huna og kasing kasing. Apan basin pod pareho ta, akong na “realize” nga kung duna man ugaling akoy mabuhat para sa uban, limitado kini.

Apan dako ang akong mabuhat mahitungod niini sa akong kaugalingon og sa akong pamilya. Pinaagi sa pagbuhat niini sa akong kaugalingon, og sa pagtudlo niini nga mag butang sa akong mga anak, ako manghinaut nga duna ray kalambuan nga mahitabo.

Sa kinabuhi, dili man ang pagpasapian ang makahatag sa tinud-anay nga kalipay. Ang importante lang nga dunay igo nga panginabuhian aron magpuyo ang pamilya nga hayahay … og dunay sobra aron maka tabang sa uban.

Ang importante usab nga ang matag usa kanato mobati nga kita nagpakabuhi nga nagahatag og kaayuhan sa atong katilingban. Dili nato kana mahimo kung kita tabangonon mismo sa ating katilingban. Matud pa, ang tiyan nga nagkutoy mao ang sinugdanan sa miserable nga pagpuyo. Apan ang tawo nga naningkamot, nagbaton sa paglaum, naglihok sa matarong, nagbuhat sa matarong … kini nga tawo sa dili madugay molambo og magmalipayon.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s